ئازاری دەمارە سێقۆڵەکە هەڵمەتە توندەکانی ئازار لە ڕووخساردا دروست دەکات؛ دەرمان و نەشتەرگەری دەتوانن ئازارەکە کەم بکەنەوە.
دەمارەی پێنجەم چییە؟
ئەم دەمارە بە دەمارەی سێ‌قۆڵە ناسراوە و یەکێکە لە دەمارەکانی مێشک، کە بەرپرسی گواستنەوەی هەستی دەست‌لێدان، گەرمی و ئازار لە ڕووخسارە؛ هەروەها ئەرکی جووڵەیی وەک جووین و قووتدانیش ئەنجام دەدات. بە سێ لقەی سەرەکی دابەش دەبێت:
- لقی چاو: کۆنترۆڵی ناوچەی پێشانی، چاو و پێڵووی سەرەوە دەکات.
- لقی فەکی سەرەوە: کاریگەری لەسەر گۆناکان، لووت، لێوی سەرەوە، لثەی سەرەوە و پێڵووی خوارەوە هەیە.
- لقی فەکی خوارەوە: ناوچەی فەکەکان، لثە، لێوی خوارەوە و ماسولکەکانی جووین دەگرێتەوە.
نیشانەکانی ئازاری دەمارە سێقۆڵەکە
ئازارەکە زۆرجار لە لایەک لە ڕووخسار دەردەکەوێت و ڕەنگە وەک کارەبای لێدراو بێت. گرنگترین نیشانەکان بریتین لە:
- هەڵمەتە لەناکاو و توندەکانی ئازار کە لە چەند چرکەیەکەوە تا چەند خولەکێک دەخایەنن و ڕەنگە چەند جارێک لە ڕۆژ یان هەفتەدا دووبارە ببنەوە.
- هەستکردن بە ئازار لە ددان، لثە، فەک یان گۆناکان، و بە دەگمەنتر لە پێشان.
- دەستپێکردنی هەڵمەتەکان لە کاتی ئەنجامدانی چالاکییە سادەکان وەک شۆردنی ڕووخسار، خاشاکردن، خۆڕازاندنەوە، پاککردنەوەی ددان، یان تەنانەت بەرکەوتن بە باهۆیەکی سووک.
- زیادبوونی توندی و دووبارەبوونەوەی هەڵمەتەکان بە تێپەڕبوونی کات.
هۆکارەکانی ئازاری دەمارە سێقۆڵەکە
ئەم تێکچوونە بەهۆی هەراسانبوون یان هەستیاریی دەمارەکەوە دروست دەبێت. هۆکاری نەورالژیای دەمارە سێقۆڵەکە بە دوو جۆر جیا دەکرێتەوە:
١. هۆکاری سەرەتایی: بەهۆی پەستانی ڕەگێکی خوێن (شەریان یان وەرید) بەسەر دەمارەکەدا لەو شوێنەی دەچێتە ناو ساقەی مێشکەوە ڕوودەدات و پەردە پارێزەرەکەی زیانمەند دەکات.
٢. هۆکاری لاوەکی: لە کێشە پزیشکییەکانی دیکەوە دروست دەبێت، وەک وەرم، سکلێرۆزی چەندگۆیی، برینداربوونی ڕووخسار، جەڵتە یان ئاڵۆزییەکانی نەشتەرگەریی ددان.
ئەگەری تووشبوون لە ژنان، کەسانی سەرووی تەمەنی پەنجا ساڵ، تووشبووانی پەستانی بەرزی خوێن، یان ئەوانەی مێژووی خێزانیی ئەم نەخۆشییەیان هەیە زیاترە.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری ئازاری دەمارە سێقۆڵەکە
ڕێگاکانی کۆنترۆڵکردنی ئەم دۆخە بەگوێرەی وەڵامی نەخۆش جیاوازن:
چارەسەری دەرمانی
دەرمان هەنگاوی یەکەمی چارەسەرە، چونکە ئازارشکێنە ئاساییەکان زۆرجار کاریگەر نین. ئەمانە دەگرێتەوە:
- دژە‌تشنجەکان: وەک کاربامازەپین (پەسەندکراوە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی خۆراک و دەرمانەوە)، ئۆکسکاربازەپین و گاباپێنتین. ئەم دەرمانانە پەڵە عەصەبییەکان هێور دەکەنەوە.
- شلکەرەوەی ماسولکەکان: وەک باکلوفین، کە ڕەنگە بە تەنها یان لەگەڵ دژە‌تشنجەکان بەکاربهێنرێت.
- دەرزیی بۆتۆکس: ڕەنگە لە هەندێک دۆخدا سوودبەخش بێت، بەڵام پێویستی بە توێژینەوەی زیاتر هەیە.
دەستێوەردانی نەشتەرگەری
کاتێک دەرمانەکان سەرکەوتوو نەبن یان نەخۆش بەرگەی کاریگەرییە لاوەکییەکانیان نەگرێت، پەنا بۆ نەشتەرگەری دەبرێت. جۆرەکانی بریتین لە:
- نەشتەرگەریی کراوەی کاسەی سەر: ئامانجی کەمکردنەوەی پەستانە، بە دانانی بەربەست لەنێوان دەمارەکە و ڕەگە خوێنییە پەستانهێنەرەکان.
- نەشتەرگەریی تیشکی: ئاراستەکردنی تیشکی چڕ بۆ ڕەگی دەمارەکە بۆ کەمکردنەوەی پەیامە ئازاربەخشەکان.
- ڕێکارەکانی بڕینی ڕەگی دەمار: ئامانجیان لەناوبردنی ڕیشاڵەکانی دەمارە بۆ ڕێگریکردن لە ئازار؛ وەک برینی گەرمی بە بەکارهێنانی تەکنیکی تیشکی ڕادیۆیی، دەرزیی گلیسیرین، یان پەستان بە باڵۆن.
دەمارەی پێنجەم و دۆخی دەروونی: پەیوەندییەکە چییە؟
ئازاری درێژخایەن و دووبارەبووەوە کوالێتیی ژیان خراپ دەکات و مەترسیی تووشبوون بە نیگەرانى و خەمۆکی زیاد دەکات. هەندێک بەڵگە ئاماژە بە تێکچوونێک لە تۆڕە عەصەبییەکانی پەیوەستکەری هەست و ئازار دەکەن؛ ئەم دۆخە ڕەنگە ببێتە هۆی گۆڕانکاری لە مادەی خۆڵەمێشی مێشک.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری ئازاری دەمارە سێقۆڵەکە چییە؟
زۆرجار بەهۆی پەستانی ڕەگێکی خوێن بەسەر دەمارەکەدا دروست دەبێت، یان بەهۆی نەخۆشییەکانی وەک سکلێرۆزی چەندگۆیی یان بوونی وەرم کە بەسەر ڕێڕەوی دەمارەکەدا پەستان دەهێنێت.
چۆن دەتوانرێت ئازاری دەمارە سێقۆڵەکە کەم بکرێتەوە؟
بە دەرمانی تایبەت وەک دژە‌تشنجەکان، یان بە دەستێوەردانی نەشتەرگەری کە ئامانجی لابردنی پەستان لەسەر دەمارەکە یان پچڕاندنی پەیامەکانی ئازارە.
ئایا دەمارەی پێنجەم لە دەمارەی حەوتەم جیاوازە؟
بەڵێ، دەمارەی پێنجەم بەرپرسی هەستی ڕووخسارە؛ بەڵام دەمارەی حەوتەم (دەمارەی ڕووخسار) بەرپرسی جووڵەی ماسولکەکان و دەربڕینی ڕووخسارە. زیان‌پێگەیشتنی دەمارەی حەوتەم دەبێتە هۆی شەلەلی نیوەی ڕووخسار، نەک هەڵمەتی ئازاری توند.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
کاتێک ئەم نیشانانە دەردەکەون، دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژی پزیشکی وەربگیرێت:
- هەستکردن بە هەڵمەتی لەناکاو و توندی ئازار لە ڕووخسار کە وەک کارەبای لێدراوە.
- دووبارەبوونەوەی هەڵمەتەکانی ئازار بە شێوەیەک کە چالاکییە ڕۆژانەکان تێک بدات.
- دەرکەوتنی بیرکردنەوەی خۆکوژی لە کاتی بەکارهێنانی دژە‌تشنجەکان.
- هەستکردن بە سڕبوونی بەردەوامی ڕووخسار دوای ئەنجامدانی نەشتەرگەری.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئەتروفی ماسولکەیی مۆخی پشت: نیشانەکان
- ئازاری مل: هۆکار و چارەسەر
- شلەلی نیوەی جەستە: هۆکارەکان و چارەسەر
- پوسانی مێشک: هۆکار و کاریگەرییەکان
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی دەمار و مێشک
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team