شیوع بیماری سل در کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه دوباره در حال افزایش است، به‌ویژه با ظهور سویه‌های باکتریایی مقاوم به آنتی‌بیوتیک‌های رایج.
خطرات شیوع بیماری سل و سویه‌های مقاوم
جهان به لطف آنتی‌بیوتیک‌هایی که از حدود ۵۰ سال پیش مورد استفاده قرار گرفتند، شاهد کاهش مرگ‌ومیر و موارد ابتلا بود؛ اما برخی سویه‌های باکتری “Mycobaterium tuberculosis” نسبت به این داروها مقاوم شده‌اند. این تکامل باعث شده درمان‌های ارزان‌قیمت و در دسترس برای موارد مقاوم بی‌اثر شوند و در نتیجه تعداد مرگ‌ومیر و مبتلایان در چندین کشور، به‌ویژه چین و هند، افزایش یابد.
بر اساس داده‌های سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۱۰، ۸.۸ میلیون نفر به این بیماری مبتلا شدند و ۸.۱ میلیون نفر در سطح جهان جان خود را از دست دادند.
انواع بیماری سل و تفاوت آن‌ها
عفونت باکتریایی لزوماً منجر به ظهور فوری بیماری نمی‌شود و به دو نوع تقسیم می‌شود:
- سل نهفته: باکتری‌ها در بدن حضور دارند اما سیستم ایمنی آن‌ها را کنترل می‌کند. در این حالت، علائمی ظاهر نمی‌شود و فرد عفونت را به دیگران منتقل نمی‌کند، اما باکتری‌ها زنده می‌مانند و ممکن است در آینده فعال شوند.
- سل فعال: باکتری‌ها تکثیر شده و باعث ایجاد بیماری و ظهور علائم می‌شوند و فرد مبتلا می‌تواند عفونت را به دیگران منتقل کند. شایان ذکر است که ۹۰٪ از موارد سل فعال در بزرگسالان ناشی از تبدیل عفونت نهفته به فعال است.
علائم بیماری سل فعال
در افراد مبتلا به نوع فعال، مجموعه‌ای از نشانه‌ها ظاهر می‌شود، از جمله:
- سرفه طولانی‌مدت (بیش از ۳ هفته) که ممکن است همراه با خون باشد.
- درد در قفسه سینه.
- تب، لرز و تعریق شبانه.
- کاهش اشتها و کاهش وزن.
- احساس خستگی مداوم.
علت بیماری سل و روش‌های انتقال
علت بیماری سل باکتری‌هایی هستند که از طریق هوا و از طریق قطرات تولید شده هنگام سرفه، عطسه یا صحبت کردن فرد مبتلا به سل فعال منتقل می‌شوند. عفونت معمولاً در اثر گذراندن زمان زیاد با فرد مبتلا، مانند نزدیکان یا همکاران، رخ می‌دهد.
باید دانست که این باکتری‌ها روی سطوح رشد نمی‌کنند، بنابراین بیماری از طریق دست دادن یا اشتراک غذا و نوشیدنی منتقل نمی‌شود. همچنین احتمال انتقال در مکان‌های شلوغ و با تهویه بد، یا از طریق استنشاق گرد و غبار آلوده به تف در خیابان‌ها افزایش می‌یابد، زیرا باکتری‌ها می‌توانند سال‌ها در محیط‌های تاریک در برابر خشکی مقاومت کنند.
درمان بیماری سل و پایبندی دارویی
پزشک پروتکل درمانی را بر اساس نوع ابتلا تعیین می‌کند:
۱. در سل نهفته: پزشک ممکن است داروهایی برای کشتن باکتری‌ها و جلوگیری از فعال شدن آن‌ها تجویز کند، به‌ویژه برای افرادی که دچار نقص ایمنی (مانند مبتلایان به HIV) هستند.
۲. در سل فعال: ترکیبی از داروها برای دوره‌ای بین ۶ تا ۱۲ ماه استفاده می‌شود. از داروهای مورد تأیید مراجع بهداشتی می‌توان به ریفامپین، اتامبوتول، پیرازینامید و ایزونیازید اشاره کرد.
تکمیل تمامی دوزهای دارویی حتی در صورت بهبودی ضروری است، زیرا عدم اثربخشی یا استفاده از داروهای تقلبی به ظهور سویه‌های مقاوم کمک می‌کند. هزینه درمان تفاوت زیادی دارد؛ در حالی که درمان یک مورد غیرمقاوم برای ۶ ماه حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ دلار هزینه دارد، هزینه درمان سویه‌های مقاوم ممکن است به ۱۵,۰۰۰ دلار برسد و از یک تا ۳ سال طول بکشد، در حالی که نرخ مرگ‌ومیر در این موارد تا ۱۰ برابر افزایش می‌یابد.
روش‌های پیشگیری از انتقال سل
کنترل این بیماری نیازمند همکاری‌های بین‌المللی است که شامل موارد زیر باشد:
- سازماندهی استفاده از داروهای ضد میکروبی در پزشکی انسانی و دامپزشکی طبق توصیه‌های جهانی.
- بهبود بهداشت عمومی و تهویه در مکان‌های بسته.
- مبارزه با پدیده تف کردن در خیابان‌ها.
- اجتناب از مصرف داروهای تأیید نشده یا تقلبی که باعث افزایش مقاومت باکتری‌ها می‌شوند.
سوالات متداول
آیا سل از طریق دست دادن منتقل می‌شود؟
خیر، زیرا باکتری‌های عامل بیماری روی سطوح رشد نمی‌کنند و از طریق دست دادن یا اشتراک غذا منتقل نمی‌شوند.
تفاوت سل نهفته و فعال از نظر انتقال چیست؟
مبتلا به سل نهفته عفونت را به دیگران منتقل نمی‌کند و علائمی ندارد، در حالی که فرد مبتلا به سل فعال می‌تواند بیماری را منتشر کند.
چرا باید درمان سل را حتی پس از احساس بهبودی ادامه داد؟
برای اطمینان از نابودی کامل باکتری‌ها و جلوگیری از تکامل سویه‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک‌ها، که باعث می‌شود درمان در آینده دشوارتر و پرهزینه‌تر شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده علائم زیر باید فوراً از پزشک مشاوره گرفت:
- سرفه مداوم بیش از ۳ هفته.
- خروج خون هنگام سرفه.
- کاهش وزن و اشتها بدون دلیل مشخص.
- تعریق شدید شبانه و تب.
سلب مسئولیت: این محتوا صرفاً جهت اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره پزشکی متخصص نمی‌باشد.
مقالات مرتبط
- خطرات ویروس زیکا در بارداری و علائم بیماری
- عفونت مجاری ادرار مکرر چیست و چگونه درمان می‌شود؟
- راهنمای کامل از بین بردن باکتری‌های خانه
- راهنمای رفع ترس کودکان از ویروس کرونای جدید
- بیشتر درباره بیماری‌های عفونی
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team