Hava yollarının daralması ve iltihaplanmasıyla seyreden bir astım atağı ne zaman geçer sorusunun cevabı, müdahale hızına bağlıdır; aksi takdirde ciddi solunum yetmezliği gelişebilir.
Astım Nöbeti Nedir?
Bir astım nöbeti, hava yollarını çevreleyen kasların kasılmasıyla (bronkospazm) meydana gelir. Aynı zamanda bu tüplerin astarı iltihaplanıp şişer ve vücut aşırı miktarda koyu mukus üretir. Bu üç faktör birlikte hava akışını engelleyerek hırıltı, öksürük ve nefes darlığı gibi yaygın astım semptomları ortaya çıkarır.
Hafif ataklar daha sık görülür ve genellikle tedavi sonrası birkaç saat içinde çözülürken, şiddetli ataklar daha nadirdir ancak daha uzun sürer ve acil tıbbi müdahale gerektirir.
Astım Atağı Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Kişi zamanında astım ilaçları kullanmazsa, nefes almak giderek zorlaşır ve hırıltı sesi artabilir. Bir peak flow metre (tepe akış ölçer), kullanıcının kişisel en iyi değerinin altında okumalar gösterebilir veya akciğerler o kadar daralabilir ki cihaz hiç kullanılamayabilir.
Kritik bir tehlike işareti, hava yollarının hırıltı sesi çıkaracak kadar hava hareketine izin vermeyecek kadar daraldığı “sessiz göğüs” durumudur. Bazı insanlar hırıltının kesilmesini iyileşme belirtisi sanabilir, ancak bu aslında tıbbi bir acil durumdur. Yoğun bakım ünitesinde veya acil serviste agresif bakım uygulanmadığında, dudaklarda ve tırnaklarda mavimsi bir renk olan siyanoz gelişebilir, bilinç kaybı yaşanabilir ve ölümle sonuçlanabilir.
Erken Uyarı İşaretlerini Tanımak
Tam bir atak başlamadan önce meydana gelen değişiklikleri belirlemek, şiddetli bir krizi önlemeye yardımcı olabilir. Erken belirtiler şunları içerebilir:
- Özellikle gece artan öksürük.
- Fiziksel aktivite sırasında veya sonrasında halsizlik veya nefes darlığı hissi.
- Huysuzluk veya kolayca sinirlenme gibi ruh hali değişiklikleri.
- Burun akıntısı veya boğaz ağrısı gibi soğuk algınlığı veya alerji belirtileri.
- Peak flow metrede daha düşük değerler.
- Uyku güçlüğü.
Yaygın Tetikleyiciler ve Nedenler
Çeşitli faktörler hava yollarının daralmasına ve iltihaplanmasına neden olabilir:
- Fiziksel Aktivite: İnsanların yaklaşık %80’inde ağır egzersizler semptomları tetikleyebilir. Bu durum genellikle aerobik egzersizden sonraki 5 ila 15 dakika içinde gerçekleşir.
- Beslenme Tetikleyicileri: Nadir olsa da yer fıstığı, kabuklu deniz ürünleri, yumurta ve süt gibi gıdalara karşı gelişen şiddetli alerjik reaksiyonlar solunum güçlüğüne yol açabilir. Ayrıca şarap, turşular ve kuru meyvelerde bulunan sülfit koruyucular semptomları tetikleyebilir.
- Sağlık Durumları: Şiddetli mide yanması (GÖRH), özellikle geceleri mide asidinin hava yollarını tahriş etmesine neden olabilir.
- Çevre: Soğuk hava, duman ve yaygın soğuk algınlığı gibi viral enfeksiyonlar sık görülen tetikleyicilerdir.
Acil İlk Yardım ve Astım İnhalerleri
Bir kişi atak geçiriyorsa ve kişiselleştirilmiş bir eylem planı yoksa şu adımları izleyin:
- Pozisyonlandırma: Kişinin dik oturmasına yardımcı olun ve sıkan kıyafetlerini gevşetin.
- İlaç Kullanımı: Kendi kurtarıcı inhalerini kullanmasına yardımcı olun. Eğer yanında yoksa, ilk yardım kitindeki bir inhaleri kullanın; farklı ilaç türleri ve enfeksiyon riskleri nedeniyle başka bir kişiden ödünç almayın.
- Uygulama: Cihazı çalkalayın. Eğer bir ara aparat (spacer) kullanılıyorsa, kişinin nefes vermesini sağlayın, dudaklarını ağızlığa sıkıca yerleştirin ve bir püskürtme yapın. Yavaşça nefes alıp 10 saniye tutmasını sağlayın. Her püskürtme arasında bir dakika bekleyerek toplam dört püskürtme yapın.
- Takip: Dört püskürtmeden sonra nefes alma hala zorsa, dört dakika bekleyin ve tekrar dört püskürtme yapın. İyileşme olmazsa, acil servisler gelene kadar dört saat boyunca her 20 dakikada bir dört ila sekiz püskürtme uygulayın.
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumları fark ederseniz derhal acil tıbbi yardım alın:
- Soluk, terli bir yüz veya maviye dönmüş dudaklar ve tırnaklar.
- Hızlı nefes alma veya nefes alırken kaburga çevresindeki derinin içeri çekilmesi.
- Konuşmada, yürümede veya nefes almada aşırı zorluk.
- Astım için nefes açıcı sprey veya diğer ilaçlar kullanıldıktan sonra iyileşmeyen semptomlar.
- Şiddetli bir atak sırasında hırıltının aniden durması.
SSS
Astım nöbeti nedir?
Bronkospazm, hava yolu iltihabı ve aşırı mukus üretimi nedeniyle semptomların aniden kötüleşmesi ve nefes almanın zorlaşması durumudur.
Erken belirtileri nasıl tanırım?
Şiddetli semptomlar başlamadan önce gece öksürüklerine, egzersiz sırasında olağan dışı yorgunluğa veya peak flow metre değerlerindeki düşüşe dikkat edin.
İnhalersiz astım krizi anında ne yapılmalı?
Dik oturun, sıkı kıyafetleri gevşetin ve derhal acil tıbbi yardım isteyin. Eğer bir ilk yardım kiti mevcutsa, başka birinden ödünç almak yerine kit içindeki kurtarıcı inhaleri kullanın.
Astım semptomları kendiliğinden geçer mi?
Hafif ataklar tedaviyle dakikalar veya saatler içinde çözülür. Ancak, yaşamı tehdit eden komplikasyonları önlemek için şiddetli ataklar tıbbi müdahale gerektirir.
Feragatname: Bu bilgiler eğitim amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Tanı ve tedavi için her zaman bir sağlık kuruluşuna danışın.
İlgili makaleler
- Egzersize Bağlı Astım Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?
- Astım Atağı Belirtileri ve Müdahale Yöntemleri
- Astım Komplikasyonları ve Tedavi Yöntemleri
- Çocuklarda Astım Riskleri ve Nedenleri
- Astım hakkında daha fazlası
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team