آپنه خواب مرکزی زمانی رخ می‌دهد که مغز سیگنال‌های لازم را به عضلات تنفسی ارسال نمی‌کند و باعث توقف‌های مکرر در ورود هوا می‌شود. این وقفه ها می‌توانند ریسک بروز عوارض آپنه خواب مرکزی را افزایش دهند.
درک آپنه خواب مرکزی
این وضعیت شامل نقص در ارتباط بین مغز و عضلاتی است که تنفس را کنترل می‌کنند؛ برخلاف آپنه انسدادی که در آن مجرای تنفسی به طور فیزیکی مسدود شده است. در حالی که برخی افراد توقف‌های بی‌خطری را پس از یک آه عمیق یا هنگام بیدار شدن تجربه می‌کنند، مبتلایان به این اختلال دچار وقفه‌های مکرر و غیرطبیعی می‌شوند.
برخی افراد هر دو نوع انسدادی و مرکزی را تجربه می‌کنند که به آن آپنه خواب مختلط می‌گویند.
چه عواملی باعث وقفه تنفسی مرکزی در خواب شدید می‌شوند؟
عوامل و شرایط پزشکی متعددی می‌توانند باعث این وقفه‌های تنفسی شوند:
- اختلالات پزشکی: نارسایی قلبی، سکته مغزی، بیماری‌های شدید کلیوی و شرایط عصبی مانند پارکینسون، آلزایمر یا ALS.
- آسیب‌های مغزی: جراحات، تورم (انسفالیت) یا سکته‌هایی که ساقه مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
- داروها: مواد افیونی از جمله مورفین، اکسی‌کودون، کدئین و متادون می‌توانند الگوهای تنفسی را مختل کنند. بنزودیازپین‌ها، داروهای ضد افسردگی و ضد تشنج نیز ریسک‌زا هستند.
- عوامل محیطی: ارتفاعات زیاد، معمولاً ۲۵۰۰ متر (۸۰۰۰ فوت) یا بیشتر، می‌تواند باعث تنفس دوره‌ای شود.
- ناشی از درمان: بین ۵٪ تا ۱۵٪ از افرادی که برای آپنه انسدادی از فشار مثبت مجاری تنفسی استفاده می‌کنند، ممکن است به این فرم مرکزی دچار شوند.
- ناشناخته (ایدیوپاتیک): در موارد نادر، هیچ علت مشخصی وجود ندارد. یک نسخه ژنتیکی به نام سندرم هیپووانتیلاسیون مرکزی مادرزادی حدود یک نفر از هر ۲۰۰,۰۰۰ کودک را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
علائم و عوامل خطر
نشانه اصلی، توقف تنفس در حین خواب است که اغلب توسط شریک زندگی متوجه می‌شود. خرخر کردن در این نوع آپنه کمتر از انواع دیگر دیده می‌شود. سایر علائم عبارتند از:
- بیدار شدن با احساس خفگی یا کمبود نفس.
- سردرد صبحگاهی و خستگی در طول روز.
- مشکلات حافظه، تغییرات خلق‌وخو یا دشواری در تمرکز.
- بی‌خوابی یا کیفیت پایین خواب.
مردان و افراد بالای ۶۵ سال با ریسک بالاتری مواجه هستند. این موضوع ممکن است ناشی از روند پیری یا شیوع بیشتر مشکلات سلامتی مرتبط، مانند بیماری کم‌کاری تیروئید یا نارسایی قلبی احتقانی باشد.
تشخیص و دستگاه آپنه
ارزیابی با معاینه فیزیکی و تاریخچه پزشکی آغاز می‌شود. پلی‌سومنوگرافی یا مطالعه خواب شبانه در یک آزمایشگاه تخصصی، با نظارت بر فعالیت مغز، ضربان قلب، اکسیژن خون و تلاش تنفسی، تشخیص قطعی را ارائه می‌دهد.
برای درمان این وضعیت، پزشکان ممکن است دستگاه آپنه را تجویز کنند، مانند:
- CPAP: جریان ثابتی از هوا را برای باز نگه داشتن مجاری تنفسی ارسال می‌کند.
- ASV یا BPAP: دستگاه‌های فشار جایگزین برای کسانی که نمی‌توانند CPAP را تحمل کنند.
- اکسیژن مکمل: به جای درمان فشاری یا در کنار آن استفاده می‌شود.
گزینه‌های دیگر شامل تحریک‌کننده عصبی کاشته شده با جراحی است که دیافراگم را فعال می‌کند یا داروهایی برای تحریک تنفس مانند استازولامید یا تئوفیلین.
مدیریت عوارض آپنه خواب مرکزی
اختلال درمان‌نشده می‌تواند منجر به مشکلات سلامتی شدید شود. پتانسیل عوارض آپنه خواب مرکزی شامل موارد زیر است:
- ضربان قلب نامنظم و فشار خون بالا.
- افزایش ریسک سکته مغزی، نارسایی قلبی یا حمله قلبی.
- ایجاد چاقی و دیابت.
- احتمال بیشتر تصادفات رانندگی یا محیط کار به دلیل خستگی شدید.
سوالات متداول
آپنه چیست و علت ایجاد آن چیست؟
این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که مغز در ارسال سیگنال‌های صحیح به عضلات کنترل‌کننده تنفس شکست می‌خورد. این اتفاق می‌تواند ناشی از آسیب ساقه مغز، مصرف داروهای افیونی یا مشکلات سلامتی زمینه‌ای مانند نارسایی قلبی باشد.
آپنه یعنی چه و چه تفاوتی با نوع انسدادی دارد؟
در آپنه انسدادی، بدن تلاش می‌کند نفس بکشد اما مجرای تنفسی مسدود است. در وقفه تنفسی مرکزی، بدن تلاش برای تنفس را متوقف می‌کند زیرا مغز سیگنال شروع تنفس را ارسال نمی‌کند.
آیا می‌توان آن را بدون دستگاه درمان کرد؟
درمان به علت بیماری بستگی دارد. برخی موارد با قطع مصرف داروهای خاص یا درمان بیماری‌های کلیوی و قلبی مدیریت می‌شوند. تغییرات سبک زندگی، از جمله اجتناب از الکل و حفظ وزن سالم نیز می‌تواند کمک کند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم
اگر شما یا شریک زندگی‌تان این علائم هشداردهنده را مشاهده کردید، با یک ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی مشورت کنید:
- نفس‌نفس زدن یا توقف‌های مکرر تنفس در حین خواب.
- سردردهای صبحگاهی مداوم.
- به خواب رفتن در حین کارهای آرام یا خواب‌آلودگی بیش از حد در طول روز.
- تنگی نفس در حین فعالیت بدنی یا هنگام دراز کشیدن.
سلب مسئولیت: این محتوا صرفاً برای اطلاع‌رسانی است و جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشکی حرفه‌ای نمی‌شود.
مقالات مرتبط
- فواید خواب عمیق و نقش آن در بازسازی بدن
- علائم و درمان اختلال فاز خواب تأخیری
- راهنمای کامل مقیاس خواب‌آلودگی اپورث و تفسیر نمرات
- توقف تنفس و اختلال خواب در اثر شکاف کام در کودکان
- بیشتر درباره خواب و اختلالات خواب
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team