رویاهای فلج خواب زمانی رخ می‌دهند که فرد در هنگام انتقال بین خواب و بیداری، هوشیار است اما نمی‌تواند حرکت کند یا صحبت کند.
رویاهای فلج خواب چیست؟
فلج خواب نوعی پاراسومنیا (اختلال خواب) است که شامل از دست دادن موقت کنترل عضلات است که به عنوان آتونیا شناخته می‌شود. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که فرد در حال به خواب رفتن یا بیدار شدن است. در طول این دوره‌ها، ذهن بیدار یا نیمه‌بیدار است، در حالی که بدن در حالت فلج عضلانی معمولیِ مرحله REM (خواب REM) باقی می‌ماند. این امر حالتی ترکیبی از هوشیاری ایجاد می‌کند؛ فرد از محیط اطراف خود آگاه است اما برای چند ثانیه تا چندین دقیقه قادر به حرکت نیست.
اگرچه این تجربیات خطرناک نیستند، اما می‌توانند ترسناک باشند. بسیاری از افراد احساس خفگی، فشار روی قفسه سینه یا احساس جدا شدن از بدن خود را گزارش می‌کنند.
علائم فلج خواب رایج
ساده‌ترین تعریف فلج در این حالت، ناتوانی در صحبت کردن یا تکان دادن بدن است. حدود ۷۵٪ از این دوره‌ها شامل توهماتی هستند که با رویاهای معمولی متفاوت‌اند. این توهمات اغلب به دسته‌های زیر تقسیم می‌شوند:
- توهمات مزاحم: احساس حضور یک موجود خطرناک یا دیدن اشکال سایه‌وار و انسان‌نما در اتاق.
- توهمات اینکوبوس (کابوس‌آور): احساس وزنی شدید روی قفسه سینه یا احساس خفگی.
- توهمات vestibular-motor: احساس اینکه بدن در حال حرکت، پرواز یا شناور شدن است.
این توهمات می‌توانند به صورت توهمات هیپناگوژیک (هنگام به خواب رفتن) یا توهمات هیپنومپومپیک (هنگام بیدار شدن) رخ دهند. برای درک بهتر علائم فلج خواب، باید دانست که این حالت‌ها معمولاً با اضطراب شدید همراه هستند.
دلایل بختک و پیشگیری از آن
علت دقیق این وضعیت کاملاً شناخته شده نیست، اما محققان معتقدند که ناشی از اختلال در چرخه REM است. عوامل دیگری که ممکن است خطر بروز حمله فلج خواب را افزایش دهند عبارتند از:
- سبک زندگی و عادات خواب: کم‌خوابی، برنامه‌های خواب نامنظم و خوابیدن به پشت.
- سلامت روان: سطوح بالای استرس، اضطراب اجتماعی، اختلال پانیک یا اختلال دوقطبی.
- شرایط پزشکی: نارکولپسی (اختلالی مربوط به مغز که تنظیم خواب را تحت تأثیر قرار می‌دهد) یا استفاده از برخی داروهای ADHD.
- ژنتیک: برخی شواهد نشان می‌دهد که این وضعیت ممکن است در خانواده‌ها ارثی باشد.
برای کمک به پیشگیری از این دوره‌ها، بر بهداشت خواب تمرکز کنید. سعی کنید شبانه ۷ تا ۹ ساعت بخوابید، روتین زمان خواب ثابتی داشته باشید و حداقل یک ساعت قبل از خواب از الکل، کافئین و صفحات نمایش (گوشی و تلویزیون) دوری کنید.
رویاهای فلج خواب در مقابل رویای لوسید
اگرچه هر دو می‌توانند شدید باشند، اما متفاوت‌اند. رویای لوسید در طول خواب REM رخ می‌دهد و به فرد اجازه می‌دهد روی رویا کنترل داشته باشد. در مقابل، رویاهای فلج خواب در طول انتقال به خواب REM یا خروج از آن رخ می‌دهد و ویژگی بارز آن ناتوانی در حرکت است. در واقع معنی فلج در اینجا به معنای عدم هماهنگی موقت بین مغز و عضلات است.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگرچه دوره‌های پراکنده شایع هستند، اما اگر موارد زیر رخ داد باید با یک ارائه‌دهنده خدمات بهداشتی مشورت کنید:
- دوره‌ها مکرراً اتفاق می‌افتند و باعث اضطراب هنگام خواب می‌شوند.
- در طول روز احساس خستگی یا بی‌حالی بیش از حد دارید.
- علائم مانع از داشتن یک خواب آرام شبانه می‌شوند.
- مشکوک هستید که یک بیماری زمینه‌ای مانند نارکولپسی یا PTSD دارید.
سوالات متداول
رویاهای فلج خواب چه حسی دارند؟
آن‌ها اغلب مانند این هستند که در اتاق خود بیدار باشید اما یخ زده باشید. ممکن است فشار شدیدی روی قفسه سینه خود احساس کنید، حس خطر داشته باشید یا اشکالی را ببینید که در واقعیت وجود ندارند.
چگونه می‌توان یک دوره فلج خواب را پایان داد؟
اگرچه راه اثبات‌شده‌ای برای متوقف کردن فوری یک دوره وجود ندارد، اما برخی افراد متوجه شده‌اند که تمرکز بر تکان دادن آرام یک انگشت پا یا دست برای شکستن این حالت مفید است.
چه چیزی باعث رویاهای فلج خواب می‌شود؟
اعتقاد بر این است که این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که مغز قبل از اینکه آتونیای عضلانی مرحله REM خواب از بین برود، بیدار شود. استرس و کم‌خوابی محرک‌های رایج هستند.
آیا کسی می‌تواند شما را از این حالت بیدار کند؟
بله، اگر شخص دیگری با شما صحبت کند یا شما را لمس کند، ممکن است به بیدار شدن شما و پایان یافتن این دوره کمک کند.
سلب مسئولیت: این محتوا صرفاً برای اطلاع‌رسانی است و توصیه پزشکی محسوب نمی‌شود. همیشه در مورد هرگونه سوال مربوط به یک وضعیت پزشکی، از یک ارائه‌دهنده بهداشت و درمان واجد شرایط کمک بگیرید.
مقالات مرتبط
- تأثیر الگوهای مطالعه بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان و خواب
- تاثیرات و کاربرد چسب خواب ملاتونین برای بهبود کیفیت خواب
- معنی بی‌خانمان چیست و چه تأثیری بر خواب دارد؟
- انسان به چند ساعت خواب نیاز دارد؟ (راهنمای جامع سنی)
- بیشتر درباره خواب و اختلالات خواب
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team